آنگه گفته است : « و بروزگار سلطان ملكشاه و سلطان محمّد قدّس اللّه روحهما نگذاشتندى كه اينان مدرسه و خانقاه سازند » . امّا جواب اين كلمه كه از وجوه دفع ضرورى « 1 » كرده است آنست كه نميدانم كه بكدام بقعه اشارت مىكند اگر بتحصير و تعديد مدارس سادات مشغول شويم در بلاد خراسان و حدود مازندران و شهرهاى شام از حلب و حرّان « 2 » ، و از بلاد عراق چون قم و كاشان و آبه كه مدارس چند است و كى بوده است و اوقاف چند دارد طومارات كتب « 3 » خواهد امّا از براى دفع شبهت را « 4 » اشارتى برود به شهر رى « 5 » كه منشأ و مولد اين « 6 » قائل است : اوّلا مدرسهء بزرگ سيّد تاج الدّين محمّد كيسكى رحمة اللّه عليه بكلاه - دوزان كه مبارك شرفى « 7 » فرموده است و قرب نود سال است كه در آنجا ختمات قرآن و نماز به جماعت هرروز پنج بار ، و مجلس وعظ هريك هفته دو بار و يك بار ، و درين مدرسه موضع مناظره و نزول مصلحان در آنجا كه مجاوران انداز اهل علم و زهد و سادات و فقهاى غريب كه رسند و باشند و معمور و مشهور است نه در عهد طغرل بزرگ سقاه اللّه [ رحمته ] كردند ؛ . ؟ ! و در آنجا « 8 » مدرسهء شمس الاسلام حسكا بابويه كه پير اين طايفه بود كه

--> ( 1 ) - يعنى از چند جهت دفع امر بديهى و انكار كار ضرورى كه همه ميدانند كرده است . ( 2 ) - مراد همان موضع است كه ياقوت در معجم البلدان گفته : « هى مدينة عظيمة مشهورة من جزيرة أقور ، و هى قصبة ديار مضر ، بينها و بين الرّهايوم و بين الرّقة يومان و هى على طريق الموصل و الشام و الروم ؛ قيل : سميت بهاران أخى ابراهيم عليه السلام لأنّه أوّل من بناها فعرّبت فقيل : حرّان ( الى آخر ما قال ) » و در منتهى الارب گفته : ( حرّان كشدّاد نام شهريست بشام » . ( 3 ) - م : « طومارات و كتب » ( با واو عطف ) در غياث اللغات گفته : « طومار بالضم نامه و صحيفه ( از منتخب ) و در كشف مكتوب دراز ، طوامير بفتح و ميم مكسور جمع طومار » و در آنندراج گفته : « طومار بالضم عربيست باصطلاح ارباب دفاتر از عالم برات و مانند آن بود كه درازى داشته باشد ؛ طوامير جمع ، و اطلاق آن برنامه و كتاب و دفتر مجاز است » . ( 4 ) - براى تحقيق جمع ما بين دو اداة تعليل رجوع شود بتعليقهء 13 . ( 5 ) - ع ب ث م : « كه به شهر » . ( 6 ) - ع ث ب : « آن » ح س هم ندارند . ( 7 ) - ث : « شرقى » ( بقاف ) و از كتب انساب و مظانّ ديگر بدست نيامد كه كيست ؟ ( 8 ) - ع ث ب م : « و از آنجا » .